RSS

Category Archives: Uncategorized

Thomas Mann, Το μαγικό βουνό


Ποτέ πριν δεν είχε το πρόσωπο της κυρίας Σωσά τόσο κοντά, διακριτό σε όλες του τις λεπτομέρειες: μπόρεσε να διακρίνει τις κοντές τριχούλες που ξεχώριζαν από το πλέγμα της ξανθιάς, με μια μεταλλική απόχρωση κοκκινωπού, κοτσίδας της που ήταν απλά τυλιγμένη γύρω από το κεφάλι, και μόνο δυο παλάμες χώριζαν το πρόσωπό του από το δικό της με την παράξενη αλλά γι’ αυτόν από τόσο παλιά οικεία διαμόρφωσή του, που τον τραβούσε όσο τίποτε στον κόσμο: μια διαμόρφωση ξένη και γεμάτη χαρακτήρα (γιατί μόνο το ξένο μάς φαίνεται να έχει χαρακτήρα), διαμόρφωση βόρειας εξωτικότητας και μυστηριώδης, που προκαλούσε για διερεύνηση, καθώς τα χαρακτηριστικά και οι αναλογίες της δεν ήταν εύκολο να προσδιοριστούν. Το κυριότερο ήταν η προβολή των υψηλών μήλων του προσώπου: απωθούσαν από το προσκήνιο τα ασυνήθιστα επίπεδα και ασυνήθιστα μακριά το ένα από το άλλο τοποθετημένα μάτια της και τα πίεζαν λίγο σε μια λοξότητα, ενώ ταυτόχρονα ήταν η αιτία για την απαλή κοιλότητα των παρειών, η οποία με τη σειρά της δημιουργούσε έμμεσα τον ελαφρά ανασηκωμένο πλούτο των χειλιών. Ύστερα όμως ήταν ακριβώς τα μάτια τα ίδια, εκείνα τα στενά και (έτσι τα έβλεπε ο Χανς Κάστορπ) απλώς μαγευτικά σχηματισμένα τσερκέζικα μάτια, των οποίων το χρώμα ήταν το γκρίζο-μπλε ή μπλε-γκρίζο μακρινών βουνών και τα οποία πότε-πότε, σε ένα συγκεκριμένο πλάγιο κοίταγμα, που σκοπός του δεν ήταν η όραση, μπορούσαν και σκοτείνιαζαν με γλυκύ τρόπο τελείως σε ένα θολό-νυκτώδες βλέμμα – τα μάτια της Κλάβντιας, που τον είχαν κοιτάξει αδιάκριτα και κάπως σκοτεινά από πολύ κοντά και που έμοιαζαν σε θέση, χρώμα, έκφραση, τόσο έντονα και τρομακτικά με εκείνα του Πσίμπισλαβ Χίππε!

Thomas Mann, Το μαγικό βουνό, μτφρ.: Θόδωρος Παρασκευόπουλος, σελ. 242-243. 1ος τόμος Εξάντας 1995.

Artwork: Ray Caesar

 

 

Σωτήρης Τριβιζάς, Η τέχνη της ανάγνωσης

O αναγνώστης διαβάζει αργά, προσπαθώντας να εναρμονίσει το ρυθμό της ανάγνωσης με τους εσωτερικούς ρυθμούς της αφήγησης. Πολλές φορές απολαμβάνει δύο και τρεις φορές την ανάγνωση κάποιας σελίδας ή αφήνεται σε μία μυστική ονειροπόληση, η οποία αποτελεί μέρος της σχέσης που αναπτύσσεται μεταξύ εκείνου και του συγγραφέα. Ο αναγνώστης έχει την ικανότητα να διαβάζει ακόμα και ανάμεσα στις γραμμές, γιατί ξέρει ότι αυτές οι μικρές σιωπές που δημιουργούνται στα κενά της αφήγησης είναι αποκλειστικά δικός του χώρος: χώρος για να συλλογιστεί, για να δημιουργήσει, να ονειρευτεί. Ποτέ ο αναγνώστης δεν αφήνει αδιάβαστες σελίδες, για να φτάσει πιο σύντομα στο τέλος του βιβλίου. Για τον αναγνώστη σημασία έχει το ταξίδι, όχι ο προορισμός. (…)

Τυχαίνει κάποτε ορισμένα βιβλία ν’ αντιστέκονται στην πράξη της ανάγνωσης. Ο αναγνώστης πλήττει, δυσανασχετεί, χασμάται, συλλαμβάνει τον εαυτό του να παραβλέπει παραγράφους ή ακόμη και ολόκληρες σελίδες του βιβλίου. Δύο πράγματα είναι πιθανόν να συμβαίνουν: ή το βιβλίο είναι πράγματι κακό, οπότε ο αναγνώστης δικαιούται να το ενταφιάσει στη βιβλιοθήκη του αναλογιζόμενος με πίκρα την αστοχία της επιλογής του, ή ο ίδιος δεν είναι ακόμα έτοιμος για την ανάγνωση του συγκεκριμένου βιβλίου. Σ’ αυτήν τη δεύτερη περίπτωση ο αναγνώστης επανέρχεται μετά από μήνες ή και χρόνια και ανακαλύπτει στο βιβλίο που δεν κατόρθωσε να διαβάσει ένα αυθεντικό αριστούργημα. Το δέχεται χωρίς έκπληξη, γιατί ο αναγνώστης ξέρει ότι και αυτός ωριμάζει, όπως ακριβώς τα βιβλία. (…)

Σωτήρης Τριβιζάς, Η τέχνη της ανάγνωσης, από τη συλλογή δοκιμίων Το πνεύμα του λόγου, Εκδόσεις Καστανιώτη, 2000

Αrtwork: Anna Nemoy

.

.

 
Image

Λόγια

Λόγια

 

«Ο εραστής πάντα σκέφτεται πρώτα την ερωμένη του και μετά τον εαυτό του. Ένας σύζυγος κάνει το αντίθετο»

 

Oνόρε ντε Μπαλζάκ

 

 

 
Image

Marcel Proust

Marcel Proust

 

.

 
Video

 
Video

 
Image

Ένα παραμύθι για τον Καντίνσκι…

Ένα παραμύθι για τον Καντίνσκι…

Un génie aux multiples facettes

Wassily Kandinsky est un peintre majeur du XXe siècle. Fondateur de l’art abstrait, il évolue, de Munich à Paris en passant par Moscou et Berlin, de l’expressionnisme au surréalisme sans jamais renoncer à son héritage russe. En 1911, il peint « Tableau avec cercle », la première œuvre abstraite de l’histoire. Il bouleverse alors à jamais la conception même de l’art. Cet artiste d’origine russe, naturalisé allemand puis français, est un génie aux multiples facettes. Il laisse derrière lui une œuvre abondante : plus de 2.500 peintures, gouaches et aquarelles, mais aussi des gravures, poésies, pièces de théâtre, essais philosophiques, écrits théoriques

http://www.expo-kandinsky.be/de-tentoonstelling

 

Πρόσεξε να δεις τι γίνεται τώρα με τον Καντίνσκι, αυτήν την ιδιοφυία της μπαμπούσκας στη ζωγραφική. Είναι να μη δεις πίνακα στα δύο εκατοστά, να μην ξέρεις κατά πού να πας… αυτό έπαθα σήμερα εγώ, δυο βηματάκια παραπέρα, στο μουσείο που πετάχτηκα με μιζανπλί χαλαρωμένη, για να ταιριάζω και με τους πίνακες! Όχι ότι δεν τον ήξερα και δεν τον λάτρευα, όχι… όχι… τον ήξερα και πολύ καλά μάλιστα, αλλά άλλο να τον δεις από κοντά. Είναι όπως οι φήμες, άλλο να τις ακούς κι άλλο να σου έρθουν στο κεφάλι. Εκεί γίνεσαι γκάλερι Καντίνσκι και βάλε, αποκτάς σουρεάλ υφή και περνάς στην ιστορία ως πινακωτή. Λοιπόν… Kαι θα τα πω απλά για το λαό που θρηνεί την ΕΡΤ, η ποιότης στο λαό και ο Καντίνσκι στο λαό επίσης. Σε αυτό επιμένω! Εγώ είμαι κατά του φασισμού, αρκεί να μην με παρακολουθήσει κανείς επιπολαίως. Με παρακολουθείς;

 Σου λέει… σου πετάω χρώμα. Το βλέπεις το χρώμα; To βλέπω, λες… αλλά δεν καταλαβαίνω. Kι εγώ το κάνω αυτό, κι εγώ μπορώ. Να φτιάξω ένα σπίτι δεν μπορώ, αλλά μπορώ να πετάω έτσι πινελιές. Σιγά το δύσκολο… Να σε βοηθήσω, σου λέει η ιδιοφυία. Τι δουλειά κάνω εγώ, να σου ανοίξω τα  μάτια πάω, στραβούλιακα! Δεν το λέει έτσι, είναι ευγενής, απλώς τα γράφει κι εξηγεί το πώς και το γιατί ο άνθρωπος, στην περίπτωση που δεν… και τον πάρουν για χρωματισμένο ινδιανό κτλ. κτλ.  

Σου λέει, λοιπόν, σου πετάω μαύρο, εντελώς μαύρο, πώς νιώθεις; Σκοτάδι… κενό… θάνατος… Αυτή είναι η περίπτωση του καλού μαθητή. Ακριβώς, σου λέει, πάρα πολύ ωραία! Σου πετάω, όμως, και μια επιφάνεια με άσπρο. Σου λέει κάτι αυτό; Kαθαριότητα λες εσύ…  Ας αφήσουμε τον Σαμαρά, σου λέει, που καθαρίζει γενικώς και αβέρτα, και ας συγκεντρωθούμε εις την ποιότητα της ΕΡΤ. Για να το ξαναπάμε… Κλείσε τα ματάκια και πες πολλές φορές τη λέξη άσπρο, δεν μ’ ενοχλεί, μπορεί να πεις και λευκό, ό, τι σε βολεύει, ξάπλωσε και στο καναπεδάκι μου, χαλάρωσε και πες μου. Μπουρ, μπουρ, μπουρ… κλπ Ύστερα από κάμποσο, λογικά, πρέπει να πεις, το άσπρο με κάνει να νιώθω επίσης το κενό. Χμ, λέει, ευχαριστημένος ο Καντίνσκι. Και τότε ποια η διαφορά ανάμεσα στο μαύρο και το άσπρο, αν και τα δύο είναι το κενό; H μαύρη μπογιά στοιχίζει φθηνότερα, γιατί ν’ αγοράζω κι άσπρη και να γίνομαι σπάταλος και φλύαρος; Γιατί έχεις λεφτά για πέταμα, του λες, και είσαι και γλωσσοκοπάνας στα πινέλα σου! Βρε, παιδί μου, σου λέει, δεν έκανα εγώ διορισμούς στην ΕΡΤ, ξέχνα τον Αντωνάκη. Δεν είπαμε να συγκεντρωθούμε στην πγιότητα; Θα ξανανοίξει η ΕΡΤ,  μην ανησυχείς! Oπότε, εκεί συνέρχεσαι, και λες… ναι! ναι ! ναι, είναι το ΛΕΥΚΟ ΚΕΝΟ, το κενό του θανάτου απ’ όπου ξεπροβάλλει όμως κάτι! Eκεί ο Καντίνσκι κάνει πάρτι. Θα μπορούσε να συνεχίσει το μάθημα με όλα τα χρώματα και όλες τις αποχρώσεις τους, αλλά δεν το επιχειρεί, γιατί θα βγει νοκ άουτ.

kandinsky_gugg_0910_25

Λέει, λοιπόν, πολύ χαίρομαι που τα χρώματά μου βγήκαν από την ψυχή σου, μπήκαν στον πίνακά μου και ξαναμπήκαν στη δική σου, για να μην ξεχάσεις πως υπάρχεις μόνο εκεί, εάν θέλεις να υπάρχεις. Σε κάθε πίνακά μου, σου λέω ιστορίες με τα χρώματα, και μέσα σε κάθε χρώμα, θα βρεις και άλλο χρώμα, γιατί εγώ σου δείχνω τα πράγματα μέσα στα πράγματα, δηλαδή εσένα, όχι όπως φαίνεσαι, αλλά όπως είσαι. Και γι΄αυτό ίσως κάποια μέρα να ανακαλύψεις ότι δεν υπάρχει τίποτε πιο συγκεκριμένο και ρεαλιστικό από αυτό που εσύ ονομάζεις σήμερα αφηρημένο. Η δουλειά μου είναι δύσκολη και ούτε μία πινελιά μου δεν είναι τυχαία, σου δείχνει κάτι που υπάρχει, αν και εσύ θεωρείς ότι δεν υπάρχει.  Κάτι για το spiritual και τέτοια…

kandinsky51

 http://artsrtlettres.ning.com/profiles/blogs/vassily-kandinsky-l-oeuvre-d-art-et-l-artiste-du-spirituel-dans-l  (Δεν ξέρω αν έχει μεταφραστεί κάτι για την τέχνη και την πνευματικότητα στα Ελληνικά.  Το κείμενο είναι στα Γαλλικά εδώ. Προφανώς, θα υπάρχει κάτι και στα Αγγλικά. Πάντως οι θέσεις του Καντίνσκι για τη ζωγραφική είναι ακριβώς και οι δικές μου θέσεις για τη λογοτεχνία. Κυρίως η θέση του για το ό, τι η φόρμα έχει να εξυπηρετήσει το περιεχόμενο είναι το άλφα και το ωμέγα, για να μπορέσει κανείς να υπηρετήσει την πνευματικότητα με τον καλύτερο τρόπο. Με πολύ απλά λόγια, αν το περάσω στη λογοτεχνία, δεν μπορείς να χειρίζεσαι διαφορετικά θέματα με το ίδιο στυλ γραφής. Εάν δεν μπορείς να το κάνεις, άσε το άθλημα… είσαι ατάλαντος! Τα θέματα στη λογοτεχνία είναι όπως τα χρώματα στη ζωγραφική, κάθε παράγραφος οι αποχρώσεις και κάθε πρόταση η δύναμη της πινελιάς, Αυτή είναι η Τέχνη. Αλλά αυτά είναι ψιλά γράμματα… Πάρε έναν Τζόυς ή έναν Προυστ στο πρωτότυπο, έστω και μια παράγραφο, και θα δονείσαι όπως μπροστά από έναν πίνακα του Καντίνσκι. Οι μεταφράσεις δεν είναι ικανές, και είναι φυσικό αυτό, να αποδώσουν αυτό που συμβαίνει στο πρωτότυπο. Γιατί στο πρωτότυπο «συμβαίνει» κάτι, στη μετάφραση απλώς περιγράφεται αυτό που συμβαίνει)

 Μετά είπε και αυτό και… έφυγε!

« Τα χρώματα είναι τα πλήκτρα, τα μάτια είν’ η αρμονία και η ψυχή είναι το πιάνο με τις χορδές του. Ο καλλιτέχνης είναι το χέρι που παίζει τ’ όργανο κι αγγίζοντας το ’να ή τ’ άλλο πλήκτρο, δονεί τη ψυχή »

 

Kι ενώ ο Καντίνσκι πέταγε, εγώ στεκόμουν σε μία σειρά από πίνακες με την ένδειξη «ρεαλισμός και αφηρημένη τέχνη» : πίνακες που δεν τους γνώριζα. Τοπία με μουντά χρώματα, αλλά και μία πολύ ιδιαίτερη σπιρτάδα. Αν τους παρατηρούσε κανείς καλά, θα έβλεπε το πέραν του ρεαλιστικού, στο ποτάμι, για παράδειγμα, όπου καθρεφτίζονται δέντρα και φιγούρες που δεν υπάρχουν στο τοπίο. Το σημαντικό σε αυτόν τον πίνακα είναι ότι ο Καντίνσκι είχε, πιθανώς, και την πιο μικρή θαυμάστρια της ζωγραφικής του. Ένα μωρό, που δεν θα ήταν πάνω από 6 μηνών, κρεμασμένο στο στήθος της μητέρας του, με πρόσωπο προς τους πίνακες, το οποίο με τεράστια προσοχή και προσηλωμένο βλέμμα παρατηρούσε τον πίνακα. Σε αυτόν τον πίνακα «Ποτάμι το καλοκαίρι» πέτυχα, έκθαμβη, το μωρό εγώ. «Τσα!», του λέω. Γυρνάει πολύ σοβαρά και ενοχλημένο και με κοιτάζει. «Τρέχει κάτι, δεν βλέπεις ότι κοιτάζω έναν πίνακα τώρα; Tι θέλεις;» Ρωτάω τη μαμά, η οποία είναι με ένα σαλβάρι και σαγιονάρες, ενώ εγώ με κολάν και μπαλαρίνες «Tης αρέσουν οι πίνακες;» «Πάρα πολύ», μου απαντάει. «Με τα χρώματα;» «Προτιμάει αυτούς εδώ, θέλει να βλέπει πράγματα που γνωρίζει». Στον επόμενο πίνακα, την ανασηκώνει, ώστε το βλέμμα της να βρίσκεται σε απόλυτη ευθεία με τον πίνακα. Δεν έχω ξαναδεί μωρό να περιεργάζεται πίνακα σε μουσείο με αυτόν τον τρόπο. Εγώ, βεβαίως, προχωρώ δεξιά και ξεροσταλιάζω σε κάτι αφηρημένα, που τα έβρισκα πάρα πολύ συγκεκριμένα, κι έλεγα μέσα μου «είναι ιδιοφυία, είναι ιδιοφυία… δεν είναι δυνατόν να έχει συλλάβει αυτό το πράγμα» Στο μεταξύ είχε και μία ξεναγό δίπλα, υπάλληλο του μουσείου, η οποία εξηγούσε σε ένα γκρουπ και ρωτούσε κάποιους που κοίταγαν πολύ αφηρημένα τα συγκεκριμένα που,  ναι μεν είναι αφηρημένα, αλλά στην ουσία είναι πολύ συγκεκριμένα «δεν είναι καλύτερο όταν βλέπουμε κάτι, να υπάρχει και μία εξήγηση;» Ήθελα να της πω, βρε, πουλάκι μου, τι να εξηγήσεις, φως φανάρι είναι το τι κάνει, άσε και κάνεις και φασαρία με το μπλα, μπλα σου και με βγάζεις απ’ το τριπ μου. Αλλά το βούλωσα…

Ελπίζω με αυτά τα απλά λόγια να άγγιξα το λαό, που θέλει πγιότητα στη ζωή του. Μήπως πρέπει να δώσω ΑΣΕΠ για την ΕΡΤ ή να το πάω έμμεσα με μέσο… Άμα πω ότι έχω δει τον Καντίνσκι στις Βρυξέλλες από κοντά, τι θα μου πει ο Αντώνης; Άφωνο θα τον αφήσω. Θα μου πει κι εγώ έχω δει τη Μέρκελ. Μπράβο, γοργόνα μου, προσλαμβάνεσαι!

Kandinsky 1903-Blue-Rider-602x565