RSS

Daily Archives: 17/06/2013

Image

Σεφέρης, Καζαντζάκης, Ελύτης

Γιώργος Σεφέρης

«Πάει καιρὸς ποὺ πῆρα τὴν ἀπόφαση νὰ κρατηθῶ ἔξω ἀπὸ τὰ πολιτικὰ τοῦ τόπου. Προσπάθησα ἄλλοτε νὰ τὸ ἐξηγήσω. Αὐτὸ δὲ σημαίνει διόλου πὼς μοῦ εἶναι ἀδιάφορη ἡ πολιτικὴ ζωή μας. Ἔτσι, ἀπὸ τὰ χρόνια ἐκεῖνα, ὡς τώρα τελευταῖα, ἔπαψα κατὰ κανόνα νὰ ἀγγίζω τέτοια θέματα· ἐξάλλου τὰ ὅσα δημοσίεψα ὡς τὶς ἀρχὲς τοῦ 1967 καὶ ἡ κατοπινὴ στάση μου –δὲν ἔχω δημοσιέψει τίποτα στὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τότε ποὺ φιμώθηκε ἡ ἐλευθερία– ἔδειχναν, μοῦ φαίνεται, ἀρκετὰ καθαρὰ τὴ σκέψη μου. Μολαταῦτα, μῆνες τώρα, αἰσθάνομαι μέσα μου καὶ γύρω μου, ὁλοένα πιὸ ἐπιτακτικά, τὸ χρέος νὰ πῶ ἕνα λόγο γιὰ τὴ σημερινὴ κατάστασή μας. Μὲ ὅλη τὴ δυνατὴ συντομία, νὰ τί θὰ ἔλεγα:

Κλείνουν δυὸ χρόνια ποὺ μᾶς ἔχει ἐπιβληθεῖ ἕνα καθεστὼς ὁλωσδιόλου ἀντίθετο μὲ τὰ ἰδεώδη γιὰ τὰ ὁποῖα πολέμησε ὁ κόσμος μας καὶ τόσο περίλαμπρα ὁ λαός μας στὸν τελευταῖο παγκόσμιο πόλεμο. Εἶναι μία κατάσταση ὑποχρεωτικῆς νάρκης, ὅπου ὅσες πνευματικὲς ἀξίες κατορθώσαμε νὰ κρατήσουμε ζωντανές, μὲ πόνους καὶ μὲ κόπους, πᾶνε κι αὐτὲς νὰ καταποντιστοῦν μέσα στὰ ἑλώδη στεκούμενα νερά. Δὲ θὰ μοῦ ἦταν δύσκολο νὰ καταλάβω πῶς τέτοιες ζημιὲς δὲ λογαριάζουν πάρα πολὺ γιὰ ὁρισμένους ἀνθρώπους. Δυστυχῶς δὲν πρόκειται μόνον γι᾿ αὐτὸ τὸν κίνδυνο. Ὅλοι πιὰ τὸ διδάχτηκαν καὶ τὸ ξέρουν πὼς στὶς δικτατορικὲς καταστάσεις ἡ ἀρχὴ μπορεῖ νὰ μοιάζει εὔκολη, ὅμως ἡ τραγωδία περιμένει ἀναπότρεπτη στὸ τέλος. Τὸ δράμα αὐτοῦ τοῦ τέλους μᾶς βασανίζει, συνειδητὰ ἢ ἀσυνείδητα, ὅπως στοὺς παμπάλαιους χοροὺς τοῦ Αἰσχύλου. Ὅσο μένει ἡ ἀνωμαλία, τόσο προχωρεῖ τὸ κακό. Εἶμαι ἕνας ἄνθρωπος χωρὶς κανέναν ἀπολύτως πολιτικὸ δεσμὸ καί, μπορῶ νὰ τὸ πῶ, μιλῶ χωρὶς φόβο καὶ χωρὶς πάθος. Βλέπω μπροστά μου τὸν γκρεμὸ ὅπου μᾶς ὁδηγεῖ ἡ καταπίεση ποὺ κάλυψε τὸν τόπο. Αὐτὴ ἡ ἀνωμαλία πρέπει νὰ σταματήσει. Εἶναι ἐθνικὴ ἐπιταγή. Τώρα ξαναγυρίζω στὴ σιωπή μου. Παρακαλῶ τὸν Θεὸ νὰ μὴ μὲ φέρει ἄλλη φορὰ σὲ παρόμοια ἀνάγκη νὰ ξαναμιλήσω»

Έλαβα και αυτήν την πρόσκληση στο f/b, το νόημα και τη σκοπιμότητα της οποίας αδυνατώ να κατανοήσω. Ακόμη και αν βρισκόμουν στην Ελλάδα, δεν επρόκειτο να λάβω μέρος σε αυτήν την πρωτοβουλία.

https://www.facebook.com/events/521508007915662/

«Καλούμε τους ανθρώπους των γραμμάτων, του θεάτρου, της μουσικής, των εικαστικών και των άλλων τεχνών, μα και όλους τους φιλότεχνους και τους βιβλιόφιλους, να φέρουν το δικό τους βιβλίο για να χτίσουμε το Τείχος των Βιβλίων στην είσοδο της ΕΡΤ την Τρίτη 18/6/2013, στις 7:00 το απόγευμα. Ας χτίσουμε το δικό μας ανάχωμα στον αυταρχισμό και τη βαρβαρότητα, ας υπερασπιστούμε την ελεύθερη έκφραση και τη δημοκρατία. Με τoν Όμηρο και την αρχαία γραμματεία, τον Καβάφη, τον Καζαντζάκη, τον Σεφέρη και τους άλλους σπουδαίους, αλλά και με τη σύγχρονη ποίηση και πεζογραφία, το σύγχρονο θέατρο και δοκίμιο, το τείχος μας θα γίνει γερό, αδιαπέραστο. Όταν ο πολιτισμός σηκώνει το ανάστημά του, οι αυταρχικές εξουσίες δεν περνούν. Υποχωρούν.»

Ερωτώ εντελώς ψυχρά: Είναι συμβολικό το νόημα του κειμένου ή πραγματικό; Πρόκειται για μία λογοτεχνική μεταφορά ή για μία πεποίθηση; Διότι, αν πρόκειται περί πεποιθήσεως, μάλλον μου έχουν διαφύγει οι καινούργιες εκδόσεις των αναφερομένων συγγραφέων, οι οποίες προφανώς αποκαλύπτουν μυστικά και ιδεώδη τα οποία έως σήμερα είχαν «εσκεμμένως από την εξουσία» αποκρυφθεί και επομένως δεν είχαν την απαραίτητη επίδραση στον «κοιμισμένο όχλο». Μιλάμε για απαγορευμένα και άγνωστα βιβλία δηλαδή;  Επίσης, Δημουλά επιτρέπεται να φέρουμε ή θα λιντσαριστούμε ως προδότες αριστεροί από τους διοργανωτές; Τον Σεφέρη επιτρέπεται να τον αποθέσουμε δίπλα στον Ρίτσο; Στην ΕΡΤ η τελευταία αναλογία των κομματικών προσλήψεων ήταν 4-2-1. Δεν αντιλαμβάνομαι τι δουλειά έχει η «διανόηση» σε αυτόν το χώρο. Θα χαιρετίσει κάποιος την εκδήλωση, θα υπάρχουν καλεσμένοι που θα εξηγούν στον κόσμο τις αιτίες της σημερινής θλιβερής κατάστασης του τόπου, θα προτείνουν λύσεις; Tι νόημα έχει όλο αυτό; Tα βιβλιοπωλεία είναι γεμάτα από βιβλία. Δεν είναι απαγορευμένο είδος.  Δεν γνωρίζω επίσης αν ο ταπεινός και μοναχικός Αλεξανδρινός θα αισθανόταν άνετα εκεί ούτε εάν ο Καζαντζάκης θα επικροτούσε τη θεοκρατική εμμονή της κρατικής τηλεόρασης, για να καταδεχτεί να πατήσει το πόδι του εκεί πέρα. Για παράδειγμα, αυτά…  Προσωπικά, προτιμώ την παρακάτω άποψη όσον αφορά τη στάση της όποιας «διανόησης» : http://www.tovima.gr/opinions/article/?aid=518043#.Ub6tA80Bcjk.facebook

.

.

Όπως και να έχει, καλή επιτυχία στο εγχείρημα των διοργανωτών. Δεν πρόκειται για εμπαθή θέση αλλά για λογική θέση. Και να ευχηθώ τα όσα βιβλία μαζευτούν εκεί να μη γίνουν σκουπίδια ανάκατα με λίγδες από σουβλάκια και αποτσίγαρα. Για καλό και για κακό, κάντε και κάνα μπλόκο οι εύσωμοι της διανόησης, μην μπουκάρουν και τίποτε ΜΑΤ και μαυρίσουν στο ξύλο τον Όμηρο και τον Σεφέρη, διότι θα πάω να ριχτώ από τον Σηκουάνα. Προσέξτε και τους βιβλιόφιλους επίσης μη σας φέρουν τίποτε ροζάκια ή γαλαζάκια, καθότι έχουμε γεμίσει από αρλεκινούδες και αρλεκίνους, μια και ακόμη δεν υπάρχει κανένα νομοσχέδιο, όπως αυτό στα είδη διατροφής, που να εξηγεί ή να προειδοποιεί τον κόσμο, έστω με μία ένδειξη, για το ποια είναι η λογοτεχνία και ποια η παραλογοτεχνία.

.

 

 

 
Image

Ένα παραμύθι για τον Καντίνσκι…

Ένα παραμύθι για τον Καντίνσκι…

Un génie aux multiples facettes

Wassily Kandinsky est un peintre majeur du XXe siècle. Fondateur de l’art abstrait, il évolue, de Munich à Paris en passant par Moscou et Berlin, de l’expressionnisme au surréalisme sans jamais renoncer à son héritage russe. En 1911, il peint « Tableau avec cercle », la première œuvre abstraite de l’histoire. Il bouleverse alors à jamais la conception même de l’art. Cet artiste d’origine russe, naturalisé allemand puis français, est un génie aux multiples facettes. Il laisse derrière lui une œuvre abondante : plus de 2.500 peintures, gouaches et aquarelles, mais aussi des gravures, poésies, pièces de théâtre, essais philosophiques, écrits théoriques

http://www.expo-kandinsky.be/de-tentoonstelling

 

Πρόσεξε να δεις τι γίνεται τώρα με τον Καντίνσκι, αυτήν την ιδιοφυία της μπαμπούσκας στη ζωγραφική. Είναι να μη δεις πίνακα στα δύο εκατοστά, να μην ξέρεις κατά πού να πας… αυτό έπαθα σήμερα εγώ, δυο βηματάκια παραπέρα, στο μουσείο που πετάχτηκα με μιζανπλί χαλαρωμένη, για να ταιριάζω και με τους πίνακες! Όχι ότι δεν τον ήξερα και δεν τον λάτρευα, όχι… όχι… τον ήξερα και πολύ καλά μάλιστα, αλλά άλλο να τον δεις από κοντά. Είναι όπως οι φήμες, άλλο να τις ακούς κι άλλο να σου έρθουν στο κεφάλι. Εκεί γίνεσαι γκάλερι Καντίνσκι και βάλε, αποκτάς σουρεάλ υφή και περνάς στην ιστορία ως πινακωτή. Λοιπόν… Kαι θα τα πω απλά για το λαό που θρηνεί την ΕΡΤ, η ποιότης στο λαό και ο Καντίνσκι στο λαό επίσης. Σε αυτό επιμένω! Εγώ είμαι κατά του φασισμού, αρκεί να μην με παρακολουθήσει κανείς επιπολαίως. Με παρακολουθείς;

 Σου λέει… σου πετάω χρώμα. Το βλέπεις το χρώμα; To βλέπω, λες… αλλά δεν καταλαβαίνω. Kι εγώ το κάνω αυτό, κι εγώ μπορώ. Να φτιάξω ένα σπίτι δεν μπορώ, αλλά μπορώ να πετάω έτσι πινελιές. Σιγά το δύσκολο… Να σε βοηθήσω, σου λέει η ιδιοφυία. Τι δουλειά κάνω εγώ, να σου ανοίξω τα  μάτια πάω, στραβούλιακα! Δεν το λέει έτσι, είναι ευγενής, απλώς τα γράφει κι εξηγεί το πώς και το γιατί ο άνθρωπος, στην περίπτωση που δεν… και τον πάρουν για χρωματισμένο ινδιανό κτλ. κτλ.  

Σου λέει, λοιπόν, σου πετάω μαύρο, εντελώς μαύρο, πώς νιώθεις; Σκοτάδι… κενό… θάνατος… Αυτή είναι η περίπτωση του καλού μαθητή. Ακριβώς, σου λέει, πάρα πολύ ωραία! Σου πετάω, όμως, και μια επιφάνεια με άσπρο. Σου λέει κάτι αυτό; Kαθαριότητα λες εσύ…  Ας αφήσουμε τον Σαμαρά, σου λέει, που καθαρίζει γενικώς και αβέρτα, και ας συγκεντρωθούμε εις την ποιότητα της ΕΡΤ. Για να το ξαναπάμε… Κλείσε τα ματάκια και πες πολλές φορές τη λέξη άσπρο, δεν μ’ ενοχλεί, μπορεί να πεις και λευκό, ό, τι σε βολεύει, ξάπλωσε και στο καναπεδάκι μου, χαλάρωσε και πες μου. Μπουρ, μπουρ, μπουρ… κλπ Ύστερα από κάμποσο, λογικά, πρέπει να πεις, το άσπρο με κάνει να νιώθω επίσης το κενό. Χμ, λέει, ευχαριστημένος ο Καντίνσκι. Και τότε ποια η διαφορά ανάμεσα στο μαύρο και το άσπρο, αν και τα δύο είναι το κενό; H μαύρη μπογιά στοιχίζει φθηνότερα, γιατί ν’ αγοράζω κι άσπρη και να γίνομαι σπάταλος και φλύαρος; Γιατί έχεις λεφτά για πέταμα, του λες, και είσαι και γλωσσοκοπάνας στα πινέλα σου! Βρε, παιδί μου, σου λέει, δεν έκανα εγώ διορισμούς στην ΕΡΤ, ξέχνα τον Αντωνάκη. Δεν είπαμε να συγκεντρωθούμε στην πγιότητα; Θα ξανανοίξει η ΕΡΤ,  μην ανησυχείς! Oπότε, εκεί συνέρχεσαι, και λες… ναι! ναι ! ναι, είναι το ΛΕΥΚΟ ΚΕΝΟ, το κενό του θανάτου απ’ όπου ξεπροβάλλει όμως κάτι! Eκεί ο Καντίνσκι κάνει πάρτι. Θα μπορούσε να συνεχίσει το μάθημα με όλα τα χρώματα και όλες τις αποχρώσεις τους, αλλά δεν το επιχειρεί, γιατί θα βγει νοκ άουτ.

kandinsky_gugg_0910_25

Λέει, λοιπόν, πολύ χαίρομαι που τα χρώματά μου βγήκαν από την ψυχή σου, μπήκαν στον πίνακά μου και ξαναμπήκαν στη δική σου, για να μην ξεχάσεις πως υπάρχεις μόνο εκεί, εάν θέλεις να υπάρχεις. Σε κάθε πίνακά μου, σου λέω ιστορίες με τα χρώματα, και μέσα σε κάθε χρώμα, θα βρεις και άλλο χρώμα, γιατί εγώ σου δείχνω τα πράγματα μέσα στα πράγματα, δηλαδή εσένα, όχι όπως φαίνεσαι, αλλά όπως είσαι. Και γι΄αυτό ίσως κάποια μέρα να ανακαλύψεις ότι δεν υπάρχει τίποτε πιο συγκεκριμένο και ρεαλιστικό από αυτό που εσύ ονομάζεις σήμερα αφηρημένο. Η δουλειά μου είναι δύσκολη και ούτε μία πινελιά μου δεν είναι τυχαία, σου δείχνει κάτι που υπάρχει, αν και εσύ θεωρείς ότι δεν υπάρχει.  Κάτι για το spiritual και τέτοια…

kandinsky51

 http://artsrtlettres.ning.com/profiles/blogs/vassily-kandinsky-l-oeuvre-d-art-et-l-artiste-du-spirituel-dans-l  (Δεν ξέρω αν έχει μεταφραστεί κάτι για την τέχνη και την πνευματικότητα στα Ελληνικά.  Το κείμενο είναι στα Γαλλικά εδώ. Προφανώς, θα υπάρχει κάτι και στα Αγγλικά. Πάντως οι θέσεις του Καντίνσκι για τη ζωγραφική είναι ακριβώς και οι δικές μου θέσεις για τη λογοτεχνία. Κυρίως η θέση του για το ό, τι η φόρμα έχει να εξυπηρετήσει το περιεχόμενο είναι το άλφα και το ωμέγα, για να μπορέσει κανείς να υπηρετήσει την πνευματικότητα με τον καλύτερο τρόπο. Με πολύ απλά λόγια, αν το περάσω στη λογοτεχνία, δεν μπορείς να χειρίζεσαι διαφορετικά θέματα με το ίδιο στυλ γραφής. Εάν δεν μπορείς να το κάνεις, άσε το άθλημα… είσαι ατάλαντος! Τα θέματα στη λογοτεχνία είναι όπως τα χρώματα στη ζωγραφική, κάθε παράγραφος οι αποχρώσεις και κάθε πρόταση η δύναμη της πινελιάς, Αυτή είναι η Τέχνη. Αλλά αυτά είναι ψιλά γράμματα… Πάρε έναν Τζόυς ή έναν Προυστ στο πρωτότυπο, έστω και μια παράγραφο, και θα δονείσαι όπως μπροστά από έναν πίνακα του Καντίνσκι. Οι μεταφράσεις δεν είναι ικανές, και είναι φυσικό αυτό, να αποδώσουν αυτό που συμβαίνει στο πρωτότυπο. Γιατί στο πρωτότυπο «συμβαίνει» κάτι, στη μετάφραση απλώς περιγράφεται αυτό που συμβαίνει)

 Μετά είπε και αυτό και… έφυγε!

« Τα χρώματα είναι τα πλήκτρα, τα μάτια είν’ η αρμονία και η ψυχή είναι το πιάνο με τις χορδές του. Ο καλλιτέχνης είναι το χέρι που παίζει τ’ όργανο κι αγγίζοντας το ’να ή τ’ άλλο πλήκτρο, δονεί τη ψυχή »

 

Kι ενώ ο Καντίνσκι πέταγε, εγώ στεκόμουν σε μία σειρά από πίνακες με την ένδειξη «ρεαλισμός και αφηρημένη τέχνη» : πίνακες που δεν τους γνώριζα. Τοπία με μουντά χρώματα, αλλά και μία πολύ ιδιαίτερη σπιρτάδα. Αν τους παρατηρούσε κανείς καλά, θα έβλεπε το πέραν του ρεαλιστικού, στο ποτάμι, για παράδειγμα, όπου καθρεφτίζονται δέντρα και φιγούρες που δεν υπάρχουν στο τοπίο. Το σημαντικό σε αυτόν τον πίνακα είναι ότι ο Καντίνσκι είχε, πιθανώς, και την πιο μικρή θαυμάστρια της ζωγραφικής του. Ένα μωρό, που δεν θα ήταν πάνω από 6 μηνών, κρεμασμένο στο στήθος της μητέρας του, με πρόσωπο προς τους πίνακες, το οποίο με τεράστια προσοχή και προσηλωμένο βλέμμα παρατηρούσε τον πίνακα. Σε αυτόν τον πίνακα «Ποτάμι το καλοκαίρι» πέτυχα, έκθαμβη, το μωρό εγώ. «Τσα!», του λέω. Γυρνάει πολύ σοβαρά και ενοχλημένο και με κοιτάζει. «Τρέχει κάτι, δεν βλέπεις ότι κοιτάζω έναν πίνακα τώρα; Tι θέλεις;» Ρωτάω τη μαμά, η οποία είναι με ένα σαλβάρι και σαγιονάρες, ενώ εγώ με κολάν και μπαλαρίνες «Tης αρέσουν οι πίνακες;» «Πάρα πολύ», μου απαντάει. «Με τα χρώματα;» «Προτιμάει αυτούς εδώ, θέλει να βλέπει πράγματα που γνωρίζει». Στον επόμενο πίνακα, την ανασηκώνει, ώστε το βλέμμα της να βρίσκεται σε απόλυτη ευθεία με τον πίνακα. Δεν έχω ξαναδεί μωρό να περιεργάζεται πίνακα σε μουσείο με αυτόν τον τρόπο. Εγώ, βεβαίως, προχωρώ δεξιά και ξεροσταλιάζω σε κάτι αφηρημένα, που τα έβρισκα πάρα πολύ συγκεκριμένα, κι έλεγα μέσα μου «είναι ιδιοφυία, είναι ιδιοφυία… δεν είναι δυνατόν να έχει συλλάβει αυτό το πράγμα» Στο μεταξύ είχε και μία ξεναγό δίπλα, υπάλληλο του μουσείου, η οποία εξηγούσε σε ένα γκρουπ και ρωτούσε κάποιους που κοίταγαν πολύ αφηρημένα τα συγκεκριμένα που,  ναι μεν είναι αφηρημένα, αλλά στην ουσία είναι πολύ συγκεκριμένα «δεν είναι καλύτερο όταν βλέπουμε κάτι, να υπάρχει και μία εξήγηση;» Ήθελα να της πω, βρε, πουλάκι μου, τι να εξηγήσεις, φως φανάρι είναι το τι κάνει, άσε και κάνεις και φασαρία με το μπλα, μπλα σου και με βγάζεις απ’ το τριπ μου. Αλλά το βούλωσα…

Ελπίζω με αυτά τα απλά λόγια να άγγιξα το λαό, που θέλει πγιότητα στη ζωή του. Μήπως πρέπει να δώσω ΑΣΕΠ για την ΕΡΤ ή να το πάω έμμεσα με μέσο… Άμα πω ότι έχω δει τον Καντίνσκι στις Βρυξέλλες από κοντά, τι θα μου πει ο Αντώνης; Άφωνο θα τον αφήσω. Θα μου πει κι εγώ έχω δει τη Μέρκελ. Μπράβο, γοργόνα μου, προσλαμβάνεσαι!

Kandinsky 1903-Blue-Rider-602x565