Άρχισε να χάνει τα σύμφωνα. Ξαφνικά, δίχως να έχει προηγηθεί κάτι που θα προμήνυε την καταστροφή που θα ακολουθούσε. Ξυπνούσε ιδρωμένος από τον ταραγμένο ύπνο του και το πρώτο πράγμα που έκανε ήταν να ψάχνει ολόγυρα σε όλο το σπίτι μήπως και τα βρει ξαφνικά δίχως εκείνα να τον καταλάβουν. Σήκωνε το μαξιλάρι του και κοιτούσε προσεκτικά από κάτω, ψηλαφώντας τα τσαλακωμένα σεντόνια με αγωνία, έσπρωχνε αγκομαχώντας τον βαρύ καναπέ, ανοιγόκλεινε το ψυγείο με θόρυβο, μήπως τα δει και πετάξουν σε σμήνη πίσω από τις αυγοθήκες ή τη θήκη του γάλακτος, έχωνε τα δάχτυλά του βαθιά στις γλάστρες της βεράντας, ανακατεύοντας το χώμα. Όμως αυτά κρύβονταν. Σχεδόν προκλητικά, σα να τον κορόιδευαν κάνοντας το μέτωπό του να ζαρώνει από άγχος και τα βλέφαρά του να πεταρίζουν νευρικά. Τον έπιανε τρόμος όταν το Πι γλιστρούσε ξαφνικά από τη γλώσσα του και χάνονταν από μπροστά του ή όταν το Λάμδαξεκολλούσε από το άνω μέρος του ουρανίσκου τσουλώντας πάνω στις άκρες των χειλιών του σα σε τσουλήθρα. Και μετά καπνός! Χτυπούσε νευρικά τα δάχτυλά του στη ράχη του καναπέ ξεφυσώντας. Άρχισε να έχει προβλήματα και με το Φι. Φυσούσε απότομα, δίχως εκείνος να το περιμένει, μόνο του μέσα στη στοματική του κοιλότητα, ανατριχιάζοντας το σμάλτο των δοντιών του και λειαίνοντας τις απολήξεις της γλώσσας του σα φουσκωτό ξυράφι. Τα χρειάστηκε λίγο. Η δουλειά του ως αναγνώστης παραμυθιών σε παιδικές βιβλιοθήκες και πάρτυ απειλούνταν. Έπρεπε να συγκεντρωθεί.
Αποφάσισε κάθε πρωί να εξασκηθεί με ασκήσεις ορθοφωνίας. Έβγαινε στο μπαλκόνι και επιδιδόταν με δύναμη στους λαρυγγισμούς, στα γουργουρητά, στα κοφτά φουρφουρητά, στις γαργάρες με αντίλαλο, στα κρωξίματα και στους πλαταγισμούς της γλώσσας. Ο δεύτερος γύρος περιελάμβανε βασιλικούς βρυχηθμούς και μεγαλειώδη χλιμιντρίσματα που ξεσήκωναν τους γείτονες στο πόδι. Όμως η κατάσταση αντί να βελτιώνεται γινόταν ακόμη χειρότερη. Σύντομα έχασε και το Σίγμα. Καθώς έτρωγε τα αυγά του ένα μεσημέρι αντιλήφθηκε πως το σίγμα έσπρωξε τον αέρα από το μπροστινό μέρος της επάνω οδοντοστοιχίας με τέτοιο τρόπο ώστε τα χείλη του να ανοίξουν ανεπαίσθητα, δίνοντας του την ευκαιρία να πηδήξει έξω και να εξαφανιστεί δια παντός. Σκούπισε τα χείλη του με την γωνία της χαρτοπετσέτας και τρομοκρατημένος τηλεφώνησε στη βιβλιοθήκη ακυρώνοντας όλα τα αυριανά του ραντεβού. Ως το βράδυ είχε χάσει και το Βήτα. Κατάλαβε πως του ξέφυγε καθώς ακούμπησε το κεφάλι του στο μαξιλάρι. Βαρύ και δίχως πολλούς δισταγμούς φούσκωσε το μάγουλο του, έσταξε στο σάλιο του κι έπειτα χώθηκε ανάμεσα στα χοντρά μαξιλάρια. Άδικα προσπάθησε να το βρει, τινάζοντας ως και τα σεντόνια μέσα στη νύχτα. Το πρωί τον βρήκε να κοιτάει επίμονα τον τοίχο της κρεβατοκάμαρας του όπου είχε κρεμάσει ένα πόστερ με την αλφάβητο.
Ο βάτραχος έκανε έναν πήδο χωρίς τη χαρακτηριστική του φωνή./ «κόασμα!», με διορθώνει ο συμβουλάτορας/(σκάσε, λέω)Έπεσε στην προκατασκευασμένη τρύπα της Αλίκης και βρέθηκε στη χώρα που πότε πότε./ «ποτέ ποτέ!», μου επισημαίνει ο κειμενογράφος/(παράτα με, σκέφτομαι)Έβγαλε το δέρμα με τις πιτσιλωτές βούλες και βρέθηκε άνευ ραφής στο πηγάδι των ευχών. Έτσι απογυμνωμένος, ανέβηκε στην επιφάνεια περιμένοντας να χάσει παρθενίαν από βασιλόπουλο διαστροφικό./ «να φιληθεί!» μου γνέφει το τυπικό/(μωρ, τι μας λες; φωνάζω)/ «από πριγκίπισσα κόρη!» με επιπλήττει το σύνηθες/(γαμήσου, του φτύνω κατάμουτρα) Δεν ήταν ανάγκη να περιμένει για πολύ. Η συνθήκη σύρθηκε στα νωπά χαλίκια κι έφερε το διαλυτικό της ζηλόφθονης μαγείας. Ο βάτραχος έβγαλε φτερά κι έγινε μομφή. Με γλώσσα μακριά, παγίδεψε τα ήθη ανασκευάζοντας το εθιμοτυπικό τραπέζωμα. Ύστερα, λάλησε σαν πετεινός χαράσσοντας το νέο ξημέρωμα. Οι νέοι μύθοι, αγαπημένοι μου, ερωτοτροπούν με μέλλοντες ήρωες. Τα ξίφη έχουν αντικατασταθεί με συμπαντικά κλειδιά. Ώρα να αλλάξετε παραμύθι! σελ. 33Πίνακας: Daniel Frick
.
.
Καταχράστηκε την ισορροπία και παρά τις προβλέψεις κουράστηκε. Στάθηκε στην άκρη της σκηνής με πλάτη στα υψωμένα χέρια. Μισό βήμα πριν την αναλγησία, ενήμερος για το ανάλγητο του πλήθους. Εκτός κενού καινός, στο συμβαίνον απρόθυμος. Τον είδαν να πέφτει γράφοντας «Σπαράξτε με…» Υπογράφοντας «Ο δηλών. Ποιητής.»
H νοσταλγία γι’ αυτό που είναι, για κείνο που δεν έγινε: για έναν τόπο μες στο χρόνο, και τους ανθρώπους που τον κατοικούσανε — το χρόνο, που σα σπίτι άνοιγε τα πορτοπαράθυρα, σα μάνα που ’χε ανοιχτή την αγκαλιά του. Πράσινες οι εκτάσεις των υγρών βοσκοτοπιών, ήτανε κάποτε ο οίκος μου — και άλλοτε η άμμος κι η αλμύρα. Κι αυτά που αγάπησα, σχοίνα και πικροδάφνες (τις διπλές), πιο πριν γαρδένιες, γιασεμιά: και τη γαζία κάποιου τραγουδιού τη γνώρισα μιμόζα στις Μυκήνες. Τις πιο ωραίες αγκαλιές που αξιώθηκα, του γέλιου και του πόθου και της τρυφερής στοργής, της πιο παιχνιδιασμένης ειρωνείας. Όλα μου τα βιβλία, που με βελούδινες σελίδες μου ματώνανε τις άκρες των δαχτύλων. Τις γνωριμίες με πνεύματα ζωντανά, ανθρώπων πεθαμένων. Αυτά που θα μπορούσαν να υπάρχουν, μα δεν έγιναν. Κι αυτά που γίναν, γιατί δε γινότανε αλλιώς. Όλα τα χρώματα, τις αποχρώσεις άχραντου μυστηρίου του γκρίζου: της σχολικής της φούστας και της καταιγίδας που πλησίαζε, και το λιωμένο το ατσάλι του νερού τριών φραγμάτων στην κατηφοριά του Bradfield.
.
.
Όλες μου οι Σοδάδες, ένα λιοπύρι που φαντάστηκα να σκαπανεύει την ψυχή, ώρες που είχα σαν ενθυμηθεί — τις ξένες αναμνήσεις: Πέρα στους πέρα κάμπους που είναι οι ελιές — η μοναχή καλόγρια κεντιέται από αγάπη. «Να θυμάσαι χωρίς πίκρα, να λατρεύεις δίχως πόνο, και όταν ερωτεύεσαι να λείπει η παραπανίσια η χαρά». Ανάμεσα στις προσευχές βρίσκεται και η φώτιση, ο δρόμος της καμήλας. Μηδέν Άγαν. Κι αν την παρατηρήσετε, εκεί που καθαρίζει την αυλή απ’ τα πεσμένα φύλλα — πώς τρίβει λίγη αρμπαρόριζα (να μυριστεί, μην άνθισε χαμένη). Πώς ξεχωρίζει μια λεκάνη όσπρια, εδώ καρποί, εκεί μαυρομικρές πετρούλες. Οι Σοδάδες, μηχανισμός άρνησης του θανάτου: θα σ’ αγαπώ σα να ’σαι πεθαμένος — έτσι δε σε χάνω.
Θα σ’ αγαπώ χωρίς να ντροπευτώ τη θλίψη — και στους αιώνες πάντα θ’ ανασταίνεσαι. Θα σ’ αγαπώ όταν δεν σ’ αγαπώ, και όποτε μ’ αφήσεις, γιατί δε διάλεξα ποτέ μου να σε βρω ή να σε χάσω, ήσουνα ο μονόδρομος που θα με πήγαινε σ’ όλους τους προορισμούς, βασιλική μου οδός η Via Negativa. Με τέτοιες σκέψεις και σχεδόν διαλογισμούς, πώς σούρνονται τα γκρίζα της τα ράσα εργασίας στα πατώματα της πέτρας — σα σοβαρή και μετρημένη μαγειρεύει, παίζει τη μητέρα, τη νοικοκυρά. Τι κι αν το βράδυ, οι φακές, οι θρεπτικές του σιδήρου — απ’ τους καημούς της θα μπορούσανε να φαρμακώσουνε το τάγμα; Μα το καλοκρυμμένο, μιθριδατικό τους μυστικό — ετούτες οι Πορτογαλίδες μοναχές έχουν εμβαπτιστεί μες στις Σοδάδες, της ξενιτειάς, της λησμονιάς, της πίκρας, της ορφάνιας — τις έχουνε καρφιτσωμένες σαν παράσημα ανδρείας, νοσταλγές ανδρειωμένες του υπαρκτού και του ανύπαρκτου και κείνου που ενδεχομένως θα μπορούσε να υπάρξει, ως και του παντελώς αδύνατου — της Via Negativa: Στην Κβαντοφυσική, στο Σουρεαλιστικό Μυστικισμό, στη Μεταφυσική — ζωή απεριόριστη: πες ότι σ’ έζησα. Σαν την αυγή της μέρας, σαν τον ανοιγμένο ουρανό — και σαν Ανάληψη.
Από τις σημειώσεις του βιβλίου, σελ. 230 (αποσπασματικά και περιληπτικά)
Sodade: πορτογαλική λέξη. Αίσθηση βαθιά βιωμένης μελαγχολίας και νοσταλγίας για κάτι πολύτιμο που έχει χαθεί ή κάποιον πολυαγαπημένο που απουσιάζει. Επίσης η Sodade μπορεί να αφορά σε κάτι που έχει ήδη χαθεί ή περάσει ή σε πράγματα που πρόκειται μελλοντικά να περάσουν και να χαθούν. Είναι ένα είδος μελλοντικής νοσταλγίας που βιώνεται πριν από το γεγονός.
Via Negativa: Όρος της αρνητικής ή αποφατικής θεολογίας (παράδειγμα θεωρίας της Αρνητικής Οδού εκφράζεται στη διδασκαλία του θεολόγου του 9ου αι. Johannes Scotus Eriugena)
Πορτογαλίδες μοναχές: Eπιστολές που αποδίδονται στην Φραγκισκανή μοναχή Μαριάνα Αλκοφοράντο, 1628-1685 (Γράμματα μιας Πορτογαλίδας μοναχής), γνώρισαν τεράστια επιτυχία στη Γαλλία, με αποτέλεσμα η λ. portugaise (Πορτογαλίδα), να γίνει ταυτόσημη με το «παθιασμένη ερωτική επιστολή»
Μάγια κορίτσι, Μάγια πόρνη, (άκου πώς ο άνεμος σφυρίζει τ’ όνομά σου)αίσθηση είσαι ανένταχτη στο χώρο και το χρόνο, προσκυνάς αυτόν που σε χάλασεΑχόρταγη για το στόμα του αφρός της θάλασσας σύννεφο έτοιμο να πέσει βροχή ηχηρή (στο άγγιγμά τουγινόσουν μουσική!)Γυμνή σιωπή υπάρχει μέσα σου ένα πουλί φυλακισμένοΙούλιο κάνατε έρωτα πάνω στη θάλασσα φθινόπωρο σε είχε κιόλας σκοτώσειΑγάπη μου, του είπες, Μάγια, σε άλλους τόπους ξημερώνεσαι τώραέγινες ψιθύρισμα μοναχικό. Αγάπη μου, του είπες, πάρε τη σιωπή μουδώσε μου τη λήθη
.
.
Αρχίζει ο θρήνος της κιθάρας
σπάζουν οι κούπες της αυγής.
Αρχίζει ο θρήνος της κιθάρας.
Δεν ωφελεί κι αν πεις να πάψει.
Δεν το μπορείς να πεις να πάψει.
Κλαίει, κλαίει μονότονα
όπως κλαίει το νερό
όπως κλαίει ο άνεμος
πάνω απ’ το χιόνι. Άϊ κιθάρα, άϊ καρδιά
πληγωμένη,
πληγωμένη από πέντε λόγχες.
Federico Garcia Lorca
Απόδοση στα ελληνικά Β.Πετρή
.
Λόρκα: Η εμμονή του θανάτου συναντά τις εμμονές της πραγματικότητας
ή
“ δολοφονημένος απ’ τον ουρανό ”
Δολοφονημένος απ’ τον ουρανό.
Ανάμεσα στα οχήματα που παν ως το ερπετό
και στα σχήματα που ψάχνουνε το κρύσταλλο,
θ’ αφήσω να μακρύνουν τα μαλλιά μου.
Με το κουτσουρεμένο δέντρο που δεν τραγουδά
και το παιδί με το λευκό από αυγό πρόσωπο.
Με τα ζωάκια που έχουνε σπασμένο το κεφάλι
και το νερό κουρελιασμένο απ’ τα ξερά τα πόδια.
Με όλα εκείνα που έχουνε μια κούραση κωφάλαλη
και μια πνιγμένη πεταλούδα μες στο μελανοδοχείο.
Σκοντάφτοντας
στο διαφορετικό μου πρόσωπο της κάθε μέρας
Δολοφονημένος απ’ τον ουρανό!
“Επιστροφή από περίπατο” 6 Σεπτεμβρίου 1929. Federico Garcia Lorca, Ποιητής στη Νέα Υόρκη, μτφρ: Βασίλης Λαλιώτης, εκδόσεις Σμίλη, Αθήνα 1993.
.
Ο Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα, από τους μεγαλύτερους ποιητές και θεατρικούς συγγραφείς του 20oύ αιώνα, γεννήθηκε το 1898 στο Φουέντε Βακέρος, ένα μικρό χωριό της Ανδαλουσίας, και δολοφονήθηκε στις 18 Αύγουστο του 1936 από τους οπαδούς του Φράνκο. Ο πατέρας του ήταν πλούσιος κτηματίας της περιοχής και η μητέρα του δασκάλα, από την οποία ο Φεδερίκο έμαθε τα πρώτα του γράμματα. Στη συνέχεια σπουδάζει στη Νομική και Φιλοσοφική Σχολή της Γρανάδας, ασχολείται με τη μουσική (μαθαίνει πιάνο και κιθάρα) και με τη ζωγραφική.
.
.
Θα σχετιστεί με σπουδαίους καλλιτέχνες της εποχής (Νταλί, Ντε Φάλια, Μπουνιουέλ, Γιλιέν κ.ά). Συνεργάστηκε με τον Ντε Φάλια για τη διάσωση του κάντε χόντο — βαθύ τραγούδι που έχει τις ρίζες του στη μουσική των Ινδιών και που κουβάλησαν οι τσιγγάνοι μαζί τους και το οποίο διαφοροποιείται από το φλαμένκο, που μορφοποιείται περίπου τον 18ο αι. Το 1928 ο Λόρκα θα γίνει διάσημος με το Ρομανθέρο Χιτάνο (τσιγγάνικα τραγούδια, όπου προβάλλεται το ανδαλουσιανό στοιχείο). Θα κατηγορηθεί από τον Νταλί και τον Μπουνιουέλ για συμβατικότητα στη γραφή και για λυρισμό, ο οποίος επαναφέρει τα παρελθοντικά ποιητικά μοτίβα. Αργότερα (1929) θα επισκεφτεί τις Η.Π.Α, όπου θα διαμείνει εννέα μήνες,θα συνεχίσει το ποιητικό του έργο και θα δώσει διαλέξεις. Η συλλογή Ποιητής στη Ν. Υόρκη είναι ένα σχόλιο για την αποπνευματοποίηση και αποσύνθεση της μεγάλης πόλης, όπως επίσης και μία κοινωνική διαμαρτυρία. Χρησιμοποιείται η αυτόματη γραφή και το έργο του χαρακτηρίζεται συνήθως ως υπερρεαλιστικό. Ύστερα από ένα σύντομο ταξίδι στην Κούβα (1930) θα επιστρέψει στη Μαδρίτη και θα αναλάβει το πανεπιστημιακό θέατρο “Λα Μπαράκα”, δημιουργείται ένας περιοδεύων φοιτητικός θίασος, ο οποίος παρουσιάζει σε ολόκληρη την Ισπανία θεατρικά έργα της ισπανικής παράδοσης. Ταυτόχρονα ανεβάζονται έργα στην Ισπανία και δημοσιεύεται το ποιητικό του έργο. Ως σκηνοθέτης θα ταξιδέψει στην Αργεντινή (1933), με έναν νεοσύστατο θίασο. Εκεί θα ανεβάσει το Ματωμένο γάμο και άλλα θεατρικά του έργα. Το 1934 επιστρέφει στην Ισπανία, όπου συνεχίζει το έργο του έως και τον πρόωρο θάνατό του.
Έργα: α) ποίηση: Μπαλάντα της πλατεϊτσας, Ρομανθέρο Χιτάνο, Ποιητής στη Ν. Υόρκη κ.ά. β) θέατρο: Ματωμένος γάμος, Το σπίτι της Μπερνάρντα Άλμπα, Γέρμα, Η θαυμαστή μπαλωματού κ.ά.
.
.
Πίνακας: Μenchu Gamero
.
Τα πρώτα του χρόνια τα έζησε δίπλα στη φύση, στον κάμπο της Γρανάδας, γεγονός που στιγματίζει ολόκληρο το ποιητικό και το θεατρικό του έργο:το ανδαλουσιανό τοπίο, ο χαρακτήρας και η κουλτούρα του περνούν με τη ζωντανή εικονοποιητική τους ανάπλαση στο έργο του Λόρκα. Επαναλαμβανόμενα μοτίβα όπως αυτά του φεγγαριού και του χιονιού, της φυσικής ζωής του κάμπου (λουλούδια, φυτά, ζώα, ποτάμια),των αυστηρών ηθών που θυμίζουν αρκετά παλαιότερα ήθη και της ελληνικής κοινωνίας, του έρωτα και του πάθους, των ηλιοκαμμένων αντρών με τα λευκά πουκάμισα, των κοριτσιών με τα πολύχρωμα ή κατάμαυρα πένθιμα φουστάνια, την αυστηρή σπανιόλικη ηθική και τα κρυμμένα πάθη, τους ήχους του ανέμου, της θάλασσας που συναντιούνται με τους ρυθμούς του flamenco, τους καλπασμούς των αλόγων,τους αλαλαγμούς των πανηγυριών και τις κραυγές των βεντετών, το μέτρημα του χρόνου στο λιοπύρι ή στην ανδαλουσιανή νύχτα και τέλος το μαχαίρι και ο θάνατος. Ο θάνατος καταδυναστεύει όλο το έργο του Λόρκα, όπως καταδυνάστευε την ίδια τη ζωή του. Επαναλαμβάνεται είτε μέσα από περισσότερο συμβολικούς δρόμους και υπερρεαλιστικά σχήματα,όπως κυρίως στη συλλογή “Ποιητής στη Νέα Υόρκη”, είτε με τη ρεαλιστική περιγραφή και δραματοποίηση, όπως στα περισσότερα θεατρικά του έργα. Όπως και νά ’χει, εκείνο που διακρίνει το έργο του Λόρκα είναι το έντονο λυρικό στοιχείο, οι εκπληκτικές εικονοποιήσεις, το πάθος και το συγκινησιακό φορτίο που κουβαλούν οι λέξεις και διαχέουν οι ήχοι και η μουσικότητα της γλώσσας του, οι συλλήψεις του κόσμου του, που είναι πρώτιστα εξακτινώσεις των αισθήσεων. Ο Λόρκα είναι η Ισπανία και το ντουέντε της…Ο ίδιος λέει: “Η Ισπανία καίγεται αδιάκοπα απ’ το ντουέντε! Γιατί είναι μια χώρα αρχαίας μουσικής και αρχαίου χορού, όπου το ντουέντε στίβει λεμόνι από ξημέρωμα. Μια χώρα θανάτου, μια χώρα ανοιχτή στο θάνατο.” (Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα, Ντουέντε, μτφρ: Ολυμπία Καράγιωργα, εκδόσεις “ Εστία ”, Αθήνα 1998).
Η δολοφονία του Λόρκα
Η φιγούρα του Λόρκα είναι μελαγχολική, ο ίδιος ποτέ δεν μπόρεσε να συμβιβαστεί με την αυστηρή ηθική της εποχής του, η ομοφυλοφιλία του – ακόμη και σήμερα στην Ισπανία τείνει στο να αποσιωπάται σε συνδυασμό με τις πολιτικές του θέσεις και τον τρόπο της δολοφονίας του. Το γεγονός σχολιάστηκε έντονα από τον ξένο τύπο κατά τις εκδηλώσεις, που έγιναν το 1998 στην Ισπανία, για τα εκατό χρόνια από τη γέννηση του Λόρκα- υπήρξε παράγοντας που συχνά τον έφερε σε σύγκρουση και του δημιούργησε προβλήματα. Ακούγεται και η άποψη ότι ο ποιητής δε δολοφονήθηκε μόνο γιατί ήταν κομμουνιστής, αλλά και γιατί υπήρξε ομοφυλόφιλος. Πολλοί το συνδυάζουν με κάποιες πληροφορίες σχετικές με την ώρα της δολοφονίας και με το γεγονός ότι ο Λόρκα δολοφονήθηκε πισώπλατα. Λέγεται ότι το ποίημα “Ρομάντσα της ισπανικής πολιτοφυλακής” υπήρξε η αιτία της δολοφονίας του (Μαύρα τ’ άλογά τους είναι./Και τα πέταλά τους μαύρα./Πάνω στις κάπες τους γυαλίζουν/κεριού και μελανιού λεκέδες.[ ] Μα η Χωροφυλακή/ προχωράει σπέρνοντας φλόγες,/όπου πια γυμνή και νέα καίγεται η φαντασία./Η Ρόσα δε λος Καμπόριος,/κλαίει στην πόρτα καθισμένη/ με τα δυο στήθη κομμένα/και βαλμένα σ’ ένα δίσκο./Κι άλλα τρέχανε κορίτσια/να τ’ακολουθάν χωρίστρες/σ’ έναν αέρα όπου σκάγαν/ρόδα από μπαρούτι μαύρο..)5
Ο Λόρκα πάντως δεν αναμείχθηκε ενεργά στην πολιτική, η στρατευμένη τέχνη ήταν κάτι εξάλλου που όπως δήλωνε δεν τον αφορούσε. Ο ίδιος δηλώνει για τα πολιτικά του φρονήματα:“ Πιστεύω πως, επειδή είμαι γραναδίνος, έχω την τάση να νιώθω συμπάθεια για τους κατατρεγμένους: τον τσιγγάνο, το μαύρο, τον εβραίο, το μαυριτανό· που τους κουβαλούμε μέσα μας ”(1931).6Ένα μήνα πριν από το θάνατό του έλεγε στον ποιητή Ντάμασο Αλόνσο “Δε θα γίνω ποτέ πολιτικοποιημένος. Είμαι επαναστάτης, γιατί δεν υπάρχουν αληθινοί ποιητές που να μην είναι επαναστάτες. Δε συμφωνείς; Αλλά να γίνω πολιτικοποιημένος; Ποτέ !” 7. Το ίδιο διάστημα δήλωνε μεταξύ άλλων σε κάποιον δημοσιογράφο για το περιβόητο ποίημα:“ …Έλαβα πρόσφατα μια δικαστική κλήση, κι έμεινα κατάπληκτος. Γιατί όσο και να προσπάθησα να θυμηθώ, δε βρήκα καμιάν εξήγηση, μήτε μπόρεσα να φανταστώ τι τρέχει. Πήγα λοιπόν στο δικαστήριο, και ξέρεις τι μου είπαν; Ούτε λίγο ούτε πολύ, ένας – κάποιος κύριος απ’ την Ταραγόνα, που μου είναι τελείως άγνωστος, μου έκανε μήνυση για τη Ρομάνθε της Ισπανικής Χωροφυλακής, που είχα δημοσιεύσει πριν από οχτώ χρόνια στο Ρομανθέρο Χιτάνο!…Φυσικά, εξήγησα με πολλές λεπτομέρειες στον εισαγγελέα το θέμα της ρομάνθε, τις ιδέες μου για τη Χωροφυλακή, την ποίηση, τις ποιητικές εικόνες, το σουρεαλισμό, τη λογοτεχνία και δε συμμαζεύεται. Ήταν πολύ ξύπνιος ο άνθρωπος, και φυσικά έμεινε ικανοποιημένος”.8
Δολοφονήθηκε στις 19/8/1936. Μαζί με ένα κουτσό δάσκαλο,το γιο του και δύο άσημους ταυρομάχους…“Το έγκλημα έγινε κάπου διακόσια μέτρα μακριά από μια παράξενη πηγή με παγωμένο αναβράζον νερό που σήμερα αποτελεί τουριστικό αξιοθέατο και που οι Ισπανοί το ονομάζουν Φουέντε Γκράντε, δηλαδή Μεγάλη Πηγή, ενώ οι Άραβες στον καιρό τους την ονόμαζαν Αϊναδαμάρ, δηλαδή Πηγή των Δακρύων.”( Νίκος Γκάτσος).9 H επίσημη εκδοχή της δολοφονίας του Λόρκα είναι “τραυματισμός σε εμπόλεμη κατάσταση ”…
Υπάρχει ο θρύλος, σύμφωνα με τον οποίο πριν την εκτέλεση
είδε τον ήλιο να υψώνεται πίσω από το κεφάλι του στρατιώτη
Και τότε είπε:
– Παρόλα αυτά ο ήλιος ανατέλλει…
Πιθανόν αυτή να ήταν η αρχής του ποιήματος/
Να θυμάσαι τα τοπία
πίσω από τα παράθυρα των δωματίων των γυναικών,
πίσω από τα παράθυρα στα διαμερίσματα των συγγενών,
πίσω από τα γραφεία των συνεργατών.
Να θυμάσαι τα τοπία
πίσω από τους τάφους των ομοϊδεατών.
Να θυμάσαι
πόσο αργά πέφτει το χιόνι,
όταν μας καλεί ο έρωτας.
Να θυμάσαι τον ουρανό,
που απλώνεται πάνω στην υγρή άσφαλτο,
όταν μας θυμίζουν την αγάπη προς τον πλησίον.
Να θυμάσαι
πως σέρνονται πάνω στο τζάμι οι θολές σταλαγματιές της βροχής,
παραμορφώνοντας τις αναλογίες των κτιρίων,
όταν μας εξηγούν τι πρέπει να κάνουμε.
Να θυμάσαι
πως πάνω απ’ την αφιλόξενη γη
σβήνει τα τελευταία απλωμένα χέρια
ο σταυρός.
Μια φεγγαρόλουστη νύχτα
να θυμηθείς την μεγάλη σκιά,
που έπεφτε από ένα δέντρο ή έναν άνθρωπο.
Μια φεγγαρόλουστη νύχτα
θα θυμηθείς τα μεγάλα κύματα του ποταμού,
που λάμπουν θαρρείς κι είναι πτυχές φορεμένου παντελονιού.
Και την αυγή,
θα θυμηθείς τον δρόμο,
από τον οποίο θα σε οδηγήσουν οι φρουροί.
Να θυμηθείς
πως ανατέλλει ο ήλιος
πάνω από τους ξένους σβέρκους των φρουρών.
1959
.
.
Στέλλα Ουράνια Δούμου, Στη μνήμη του Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα
σιδερένιες οι μέλισσες που πλαγιάσαν στο αίμα βουίζοντας θάνατο. κορμί σιωπηλό τις αγκάλιασε. το άγνωστο χώμα βύζαξε άπληστα τον Τσιγγάνο-Νεκρό και από τότε μέλι ξερνάει και σίδερο. μόνο η νύχτα το ξέρει.
φαγωμένη σελίδα η Γρανάδα στη σιωπή την απώτατη κάηκε και στραβώσαν οι ρίζες του κόσμου.
μα το είπες: «στη στάχτη ωριμάζει ο καρπός του ντουέντε»
.
.
2.
Έτσι οι φίλοι μας ντόπιοι και ξένοι, γνωστοί και άγνωστοι, με άλλο χρώμα από το φυσικό μας, άλλους ντουνιάδες με προορισμό να κατοικούν ή να εξαλείφονται και άλλα πλυμένα ενδύματα άπλυτα εν οίκω ή εν δήμω πουλημένα, με ήθη διάφορα στην υπνοβασία
και στην παρασκευή κόκκινης σάλτσας ή λαχανικών για τα βραστά, με ρίγες χοντρές λεπτές ξεθωριασμένες στα σώβρακα και μ’ άλλο υλικό (μεταξωτό ή φτηνοτσίτι) να ντύνουνε τα μαξιλάρια και
τις νύφες, με προτιμήσεις άλλες στους βλαστούς και στους καρπούς μες στα δοχεία στο σαλόνι ή στο μπάνιο, με βλέψεις λίγο έως πολύ
μεγαλεπήβολες και τολμηρές στην ποιητική επούλωση του κόσμου
Ὀλοι, όμως, οι φίλοι, μηδενός εξαιρουμένου απαγχονίστηκαν στο τελευταίο γράμμα ατενίζοντας το μέλλον της τελείας
Και με φτωχό ή μεγαλορρήμον ευχολόγιο υπέρ της της ανοησίας αναπαύσεως στις κάσες αγχινοίας στις κηδείες Με άλλη εφεύρεση ξυρίσματος των παρειών ή του αιδοίου ή απολέπισης των ηθικώνν οχλήσεων Με άλλα οξύμωρα ωριμότητας Μεταφορές του απωθημένου Μετωνυμίες Που με την αρωγή τους προήγαγαν το έλασσον σε κρείσσον Για να εξεγερθούν ασύλληπτες οι φράσεις — ένα απλούστατο παράδειγμα σας δίνω:
δυο παραμάνες, σαν μπαντερίγιες σφηνωμένες, στο δεξιό αυτί ενός πορτοκαλιού δεινόσαυρου Αυλαία Αυτός σφαδάζει Αυλαία Αρμέγει μια γελάδα κάθε που ακούγεται ένας τουφεκισμός από Γκουέρνικα και πυρακτώνει το νίκελ στους αθίγγανους μαστούς του Φεδερίκο
Διάλειμμα Οι παραμάνες τα βράδια μετατρέπονται όταν κοιμούνται όλοι σε αυτί Και το αυτί τρομάζει από χαρά Kαι μεταλλάσσεται αμέσως σε δεινόσαυρο Αυλαία— Έτσι αντιλαμβανόμαστε πάρα πολύ καλά ότι οι παραμάνες βρίσκονται εκεί για να προϊστορήσουν όλα τα τσιμπήματα ασφάλειας στα ζώα Ναι Όλοι το καταλάβαμε αυτό
Ουαί Κι αν όχι Δεν πειράζει Από το ακατάληπτο προέρχεται η σοφία Μπορούμε να μας συγχωρήσουμε έτσι πανέμορφους με αχυρένιο φωτοστέφανο και τους πορτοκαλιούς δεινόσαυρους στα χείλη και με αυτό το μεγαλειώδες σε καρέ σχηματισμούς χωνάκι από
σοκολατένια άγνοια που λιώνει στα ατσαλάκωτα λινάρια
γιατί έτσι είναι Αυτό : Γενναιοδωρεί εκρήξεις ηδονής και στο χυδαίο ακόμη Για να ορθώνει απ’ το μηδ/έν το έν α
Όπου κι αν μοιράστηκε ή πείνα μας ανάμεσα σε γυάλινα μάτια αιχμάλωτα ποδήλατα και σάρκες γιασεμιών η ευκαιρία του έρωτα στάθηκε εξαντλημένη και ακίνητη για δυο χιλιετίες παγωμένης οικειότητας έπειτα επιτάχυνε γύρισε η σελήνη μισοφέγγαρο κι έσταξε αίμα και στο φως της συνέβη η παιγνιώδης σύλληψη ταύρος να διεμβολίσει την κόκκινη κορδέλα τόσες γενιές και τόσα είδη με τη σφραγίδα του χρώματος να ζευγαρώσουν ταυτόχρονα με ευτελείς ορμές
ενώ το μαύρο φύτρωνε από δω και από κει ανεξέλεγκτο κι ούτε να κλάψουμε δεν προλάβαμε κορμί γυναίκα ή τον πνιχτό βοριά η νύχτα ήρθε κοινή συναινέσει και δε θα φύγει ποτέ/
Άρχισε να χάνει τα σύμφωνα. Ξαφνικά, δίχως να έχει προηγηθεί κάτι που θα προμήνυε την καταστροφή που θα ακολουθούσε. Ξυπνούσε ιδρωμένος από τον ταραγμένο ύπνο του και το πρώτο πράγμα που έκανε ήταν να ψάχνει ολόγυρα σε όλο το σπίτι μήπως και τα βρει ξαφνικά δίχως εκείνα να τον καταλάβουν. Σήκωνε το μαξιλάρι του και κοιτούσε προσεκτικά από κάτω, ψηλαφώντας τα τσαλακωμένα σεντόνια με αγωνία, έσπρωχνε αγκομαχώντας τον βαρύ καναπέ, ανοιγόκλεινε το ψυγείο με θόρυβο, μήπως τα δει και πετάξουν σε σμήνη πίσω από τις αυγοθήκες ή τη θήκη του γάλακτος, έχωνε τα δάχτυλά του βαθιά στις γλάστρες της βεράντας, ανακατεύοντας το χώμα. Όμως αυτά κρύβονταν. Σχεδόν προκλητικά, σα να τον κορόιδευαν κάνοντας το μέτωπό του να ζαρώνει από άγχος και τα βλέφαρά του να πεταρίζουν νευρικά. Τον έπιανε τρόμος όταν το Πι γλιστρούσε ξαφνικά από τη γλώσσα του και χάνονταν από μπροστά του ή όταν το Λάμδα ξεκολλούσε από το άνω μέρος του ουρανίσκου τσουλώντας πάνω στις άκρες των χειλιών του σα σε τσουλήθρα. Και μετά καπνός! Χτυπούσε νευρικά τα δάχτυλά του στη ράχη του καναπέ ξεφυσώντας. Άρχισε να έχει προβλήματα και με το Φι. Φυσούσε απότομα, δίχως εκείνος να το περιμένει, μόνο του μέσα στη στοματική του κοιλότητα, ανατριχιάζοντας το σμάλτο των δοντιών του και λειαίνοντας τις απολήξεις της γλώσσας του σα φουσκωτό ξυράφι. Τα χρειάστηκε λίγο. Η δουλειά του ως αναγνώστης παραμυθιών σε παιδικές βιβλιοθήκες και πάρτυ απειλούνταν. Έπρεπε να συγκεντρωθεί. 
Ιφιγένεια Σιαφάκα - Ifigeneia Siafaka
Ενύπνια Ψιχίων 