Category Archives: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ-ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ (ξένη)

Αυτό που βλέπει κανείς από το παράθυρο είναι συχνά πολύ καλοαναπτυγμένο, όπως αυτή η θηλυκή φύση. Ο άντρας, που ακόμη και στις επιθυμίες του είναι ανώτερος υπάλληλος, υπακούει σε μια ανθρώπινη ανάγκη, κάτι που δεν πρέπει να συγχέεται με τη δυσάρεστη ανάγκη για έναν άνθρωπο! O διευθυντής είναι ξαπλωμένος σαν ένα τοπίο που το διακατέχει όμως ένα πνεύμα ανησυχίας. Έχει απλώσει ομοιόμορφα το βούτυρό του, αλλά τι βλέπει τώρα στην όψη της γυναίκας; To ανθρώπινο πρόσωπο της δικτατορίας; Σαν να έχει απαλειφθεί αυτή η γυναίκα μέσα από καινούργια σέξυ εσώρουχα. Μοιάζει σαν να της παράγγειλε ο άντρας της να κινείται βάσει ενός νέου κώδικα οδικής κυκλοφορίας. Το χρήμα παίζει με τους ανθρώπους δικά του παιχνίδια. Μερικές φορές ο διευθυντής έχει μια αναλαμπή και δείχνει μεταμέλεια. Κρύβει τότε το πλατύ πρόσωπό του μέσα στην ποδιά της γυναίκας. Δεν αργεί όμως να της ξανασπρώξει το κεφάλι στο βρώμικο χείλος της μπανιέρας. Κοιτάζει τότε αν ο φρεσκοστωμένος δρόμος φθάνει μέχρι τη σκοτεινή πόρτα, πίσω από την οποία κάθεται και λικνίζεται η ίδια, αυτή η καλομαθημένη γυναίκα που μπορεί κανείς άνετα να την ξεφυλλίσει ως το καλό τέλος. Πώς να ζήσουν οι άνεργοι σ’ αυτόν τον κόσμο αν δεν έχουν τέτοια φθηνά μυθιστορήματα ως πρότυπό τους;
Αυτός ο διευθυντής που μιλάει ήρεμα στο προσωπικό του και για αντάλλαγμα το βάζει να του λέει τραγούδια, μέρα μεσημέρι προτιμά να εμβολιάζει τη γυναίκα με το έμβολό του. Του αρέσει να βλέπει την υγεία του να φουντώνει. Η γυναίκα τον παρακαλεί να είναι προσεκτικός τουλάχιστον απέναντι στο παιδί, που θα μπορούσε κάθε στιγμή να ξεπεταχτεί από την παλαίστρα του. Στη σωστή στιγμή εμφανίζεται το παιδί, ο κανακάρης του, παρατηρεί λίγο τους γονείς (που πιασμένοι από τα πιάτα κυλιούνται στο κυλικείο τους) και εξαφανίζεται πάλι. Πηγαίνει να ταλαιπωρήσει με το γλωσσικό και το νέο αθλητικό του όργανο τα παιδιά της γειτονιάς, που μεγαλώνουν χωρίς τεχνητούς και καλλιτεχνικούς παραδείσους. Το παιδί έχει ωριμάσει κάτω από τον ήλιο σαν καρπός. Ο πατέρας του, ακριβώς από τη δική σας σκοπιά, κάνει μια υγιεινή βουτιά με το κεφάλι κι εξαφανίζεται μέσα στη μητέρα. Εδώ δεν αρκούν τα λόγια. Θέλουμε να δούμε πράξεις, έργα, γι’ αυτό πληρώνουμε εισιτήριο για να μπούμε στις τουαλέτες∙ μας πιέζει η ανάγκη του νερού μας.
Τα μικρά σπίτια παραδίδονται νωρίς στον ύπνο, αλλά τα μεγάλα σφύζουν από ζωή και ηλεκτρισμό ανάμεσα στα δύο φύλα. Και μιας και μιλούμε για νερό και υγρά, τρέχουν τα σάλια τους σε όλο το σώμα. Είμαστε πια μεταξύ μας, αφού δεν ντρεπόμαστε ούτε το φως της δημοσιότητας. Αφού οι αγαπημένοι βρήκαν ο ένας τον άλλον, μπορούν τώρα να λικνίζονται μακάριοι πάνω στα ποτά τους, που αναβλύζουν από τις φιάλες με τις χρυσές ετικέτες, και να νοιώθουν σαν το σπίτι τους ο ένας μες στον άλλον. Εκεί μέσα βρίσκουν την ησυχία τους, αφού πρώτα αναστάτωσαν τα γεννητικά τους όργανα, και ο ένας είναι για τον άλλον ένας και μοναδικός. Πλασμένοι με χώμα, και ενώ οι φτωχοί γύρω τους επιστρέψουν στο χώμα, αυτοί εδώ που βρίσκονται σε καλύτερη μοίρα δημιουργούν σιωπηρά το δικαίωμα της αμοιβαίας απόλαυσης καθημερινά. Έχουν μαζέψει αρκετή δύναμη στα μπατζάκια τους, στα νεφρά τους και στις καρδιές τους, για να μπορούν να δαγκώνουν το ροδάκινο που μόλις τώρα ξεπρόβαλε από τον ανθό του. Όλα είναι δικά τους.

Ελφρίντε Γέλινεκ, Λαγνεία, σελ. 48-49, μτφρ.: Λευτέρης Αναγνώστου, Εκδόσεις Εκκρεμές, β’ έκδοση, 2000.

Photos: Joel-Peter Witkin

.

.

H ορχήστρα έπαιξε την ουβερτούρα από τους «Γάμους του Φίγκαρο»… Η αυλαία σηκώθηκε, το έργο άρχισε.

Ήταν ένα από τ’ αμέτρητα πρωτόγονα έργα, όπου πολυμαθείς συγγραφείς, και σε νεκρή γλώσσα, προσεκτικά αλλά αδέξια, αναπτύσσανε μια «βαθιά» ή «επίκαιρη» ιδέα, παρουσίαζαν τη λεγόμενη τραγική σύγκρουση και προκαλούσαν μια πλήξη… ασιατική, όπως είναι η ασιατική χολέρα. Η Μαρία Νικολάγιεβνα άκουσε, χάνοντας την υπομονή της, τη μισή πράξη, μόλις ο πρώτος εραστής, ο ζεν πρεμιέ, μαθαίνοντας την προδοσία της αγαπημένης του (φορούσε κανελιά ρεντιγκότα με μανίκια «μπουφάν» και πλισέ γιακά, ριγωτό γιλέκο με σεντεφένια κουμπιά, πράσινο παντελόνι με λουστρινένιες στόφες και καστόρινα γάντια), τη στιγμή που αυτός ο εραστής, με τις δυο γροθιές του στο στήθος και στους αγκώνες μπροστά, σε οξεία γωνία, άρχισε να ουρλιάζει σαν κανένα μαντρόσκυλο – η Μαρία Νικολάγιεβνα δεν κρατήθηκε: O τελευταίος γάλλος ηθοποιός, στην τελευταία επαρχιακή πόλη, παίζει πιο φυσικά και πιο καλά από την πρώτη γερμανική αυθεντία, φώναξε αγανακτισμένη, και πέρασε στο σαλονάκι. Ελάτε από δω, είπε στον Σάνιν, χτυπώντας με το χέρι στον καναπέ πλάι της. Καλύτερα να φλυαρήσουμε.

Η Μαρία Νικολάγιεβνα τού ’ριξε μια ματιά.

– Είστε, βλέπω, αρνάκι! Με τη γυναίκα σας θα τα πάτε μια χαρά. Αυτός ο γελοίος, συνέχισε δείχνοντας με τη βεντάγια της τον ηθοποιό που ούρλιαζε (έκανε τον οικοδιδάσκαλο), μου θύμισε τη νεανική μου ηλικία: ήμουν κι εγώ ερωτευμένη με το δάσκαλό μου. Ήταν το πρώτο μου… όχι, το δεύτερο πάθος μου. Την πρώτη φορά είχα ερωτευτεί έναν υπηρέτη του μοναστηριού Ντοσκόι. Ήμουν τότε δώδεκα χρονών. Τον έβλεπα μόνον κάθε Κυριακή. Φορούσε ένα βελούδινο φελόνι, μύριζε λεβάντα, περνούσε με το θυμιατό μεσ’ απ’ το πλήθος, κι έλεγε στα γαλλικά «παρντόν, εξκιουζέ» – και ποτέ δεν σήκωνε τα μάτια∙ και οι βλεφαρίδες του ήταν να: τόσες! κι έδειξε στον Σάνιν το μισό μεσαίο δάχτυλο «κόβοντάς» το με το νύχι του μεγάλου. Το δάσκαλό μου τον έλεγαν monsieur Gaston. Πρέπει να σας πω ότι ήταν ένας πολύ μορφωμένος και πολύ αυστηρός άνθρωπος, Ελβετός – και πολύ δραστήριος. Φαβορίτες μαύρες σαν πίσσα, ελληνικό προφίλ – και χείλη από χυμένο σίδερο! Τον φοβόμουν! Σ’ όλη μου τη ζωή μόνον αυτόν τον άνθρωπο φοβόμουν. Ήταν οικοδιδάσκαλος του αδερφού μου και αργότερα πέθανε… πνίγηκε. Μια τσιγγάνα μού είπε πως η μοίρα μου είναι να πεθάνω από βίαιο θάνατο – μα αυτό είναι ανοησία. Εγώ αυτό δεν το πιστεύω.

.

.

Για φανταστείτε τον Ιπόλιτ Σιντόριτς να κρατεί στιλέτο, ε; – Μπορεί να πεθάνει κανείς όχι μόνο από στιλέτο. – Αυτά όλα είναι ανοησίες! Εσείς είστε προληπτικός; Eγώ – καθόλου! Ό,τι γράφει, δεν ξεγράφει. Ο monsieur Ganston έμενε στο σπίτι μας, σ’ ένα δωμάτιο ακριβώς πάνω από το δικό μου. Ξυπνούσα τη νύχτα και άκουγα τα βήματά του –γύριζε πολύ αργά στο σπίτι–, και η καρδιά μου να παγώνει από σεβασμό… ή από κάτι άλλο. Ο πατέρας μου ίσια που ήξερε να διαβάζει, αλλά εμείς είχαμε καλή ανατροφή. Το ξέρετε πως τα καταφέρνω και στα λατινικά;

– Eσείς, στα λατινικά;

   –Ναι, εγώ. Μου τα  ’μαθε ο monsieur Ganston. Έχω διαβάσει μαζί του όλη την «Αινειάδα». Βαρετό κείμενο, μα έχει και καλά σημεία. Θυμόμαστε τη Διδώ με τον Αινεία στο δάσος… – Ναι, ναι, θυμάμαι, βιάστηκε να πει ο Σάνιν. Είχε ξεχάσει από πολύ καιρό τα λατινικά του, και στην «Αινειάδα» ήταν πολύ κουμπούρας. H Mαρία Νικολάγιεβνα τον κοίταξε λοξά και από χαμηλά, όπως συνήθιζε. – Μα μη νομίσετε πως είμαι καμιά πολύ μορφωμένη. Αχ, Θε μου, όχι δεν είμαι μορφωμένη και δεν έχω κανένα ταλέντο. Μόλις και τα καταφέρνω να γράφω… σωστά∙ να διαβάζω δυνατά δεν μπορώ∙ ούτε στο πιάνο να παίζω, ούτε να ζωγραφίζω, ούτε να κεντώ – τίποτα! Nα – αυτή είμαι!

Eδώ άνοιξε τα χέρια.

.

Ιβάν Τουργκιένιεφ, Ανοιξιάτικα νερά, σελ. 145-147, Μτφρ.: Αντρέας Σαραντόπουλος,  Eκδόσεις Σ. Ι. Ζαχαρόπουλος, 1990

.

Πίνακες: Jean–François Segura

.

Και στη στυφή μυρωδιά του αέρα αναγνώρισα από μακριά,δεν υπήρχε αμφιβολία, την ευωδιά της σούπας από γογγύλια. Ήταν κρίμα, γιατί αυτή η στιγμή, αυτή η ευωδιά προκάλεσαν στο κατά τ’ άλλα απαθές στήθος μου ένα συναίσθημα που, έτσι καθώς με πλημμύριζε κατά κύματα, ανάγκασε τα κατάστεγνα μάτια μου να στάξουν μερικές ζεστές σταγόνες πάνω στην παγωμένη μύτη μου. Και όσο και να προσπαθούσα να ζυγίσω τα πράγματα, όση λογική, όση σύνεση, όση νηφαλιότητα κι αν προσπαθούσα να επιδείξω, δεν βοηθούσε σε τίποτα – δεν ήταν δυνατό να κλείσω τ’ αυτιά μου σ’ εκείνη τη  μυστική φωνή, σ’ εκείνη τη φωνή που κατά κάποιον τρόπο ντρεπόταν κι η ίδια για τον παραλογισμό της κι ωστόσο γινόταν όλο και πιο επίμονη, σ’ εκείνη τη φωνή μιας αμυδρής λαχτάρας: θα ήθελα να ζήσω λίγο ακόμα σε τούτο το ωραίο στρατόπεδο συγκέντρωσης.

.

Ίμρε Κέρτες, Το μυθιστόρημα ενός ανθρώπου δίχως πεπρωμένο, μτφρ.: Γιώτα Λαγουδάκου, σελ. 151, Εκδόσεις Καστανιώτη, 2010

.

Πίνακας: Beksinski

.

.

Η Ψυχαναλυτική Βιβλιοθήκη της Αθήνας και οι εκδόσεις Καστανιώτη οργανώνουν την Πέμπτη 6 Φεβρουαρίου στις 8μμ. στην αίθουσα Ιανός μια βραδιά με θέμα: «Γραφή και ολοκαύτωμα, Μια ψυχαναλυτική προσέγγιση μέσα από το έργο του Ίμρε Κέρτες»

.

Ομιλήτριες:   Daniela Fernandez, ψυχαναλύτρια, μέλος της Παγκόσμιας Εταιρείας Ψυχανάλυσης, καθηγήτρια στο πανεπιστήμιο του Μπουένος Άιρες, Ντόρα Περτέση, ψυχαναλύτρια, μέλος της Νέας Λακανικής Σχολής. Συντονίζει: Μαρίνα Φραγκιαδάκη, ψυχαναλύτρια, μέλος της Νέας Λακανικής Σχολής

.

Ο Ίμρε Κέρτες, νομπελίστας συγγραφέας, επιζών του Άουσβιτς, γράφει για το ολοκαύτωμα με τον δικό του ιδιαίτερο τρόπο, που είναι αυτός της μυθοπλασίας και όχι της μαρτυρίας. «Το ολοκαύτωμα αποτελεί μια παγκόσμια εμπειρία, η οποία έχει επιπτώσεις στον πολιτισμό μας και ως τέτοια την έχουμε απωθήσει με τον ίδιο τρόπο που απωθούμε το τραύμα», υποστηρίζει ο Κέρτες καθιστώντας το έργο του εξαιρετικά επίκαιρο.

.

.

.

Πώς μελετά η ψυχανάλυση τη λειτουργία της γραϕής απέναντι στο ανείπωτο του τραυματικού; Με ποιoν τρόπο η μυθοπλασία επιχειρεί να προσεγγίσει το «πραγματικό» του ολοκαυτώματος;  Μπορεί ο λόγος της ψυχανάλυσης να αντιταχθεί σε αυτό που έρχεται ως επιστροφή του απωθημένου στην εποχή μας;

.

Αυτά είναι μερικά από τα ερωτήματα που θα επιχειρήσουμε να διαπραγματευτούμε.Οι Ντόρα Περτέση και Μαρίνα Φραγκιαδάκη είναι υπεύθυνες με μια δεκαμελή ομάδα της Ψυχαναλυτικής Βιβλιοθήκης της Αθήνας. Η Daniela Fernandez πήρε συνέντευξη από τον Κέρτες και συμμετείχε στην Γαλλία στην επιμέλεια έκδοσης μιας ψυχαναλυτικής μελέτης για το έργο του.

.

.

Μετά γύρισε προς το μέρος μου κρατώντας το βαρύ πακέτο στην παλάμη του∙ το πέταξε πάνω στη ζυγαριά.

Η δυσάρεστη μυρωδιά του ωμού κρέατος μου ανέβηκε στη μύτη. Ήταν κόκκινο, κατακόκκινο και πολύ όμορφο, έτσι όπως το έβλεπα από κοντά με το άπλετο φως του καλοκαιριάτικου πρωινού που έμπαινε από τη μεγάλη βιτρίνα. Ποιος είπε ότι η σάρκα είναι δυσάρεστη; H σάρκα δεν είναι δυσάρεστη, είναι αποτρόπαιη. Κρατιέται στο αριστερό μέρος της ψυχής μας, μας παίρνει τις πιο άχρηστες ώρες, μας μεταφέρει σε βαθιές θάλασσες, μας βουλιάζει και μας σώζει∙ η σάρκα είναι ο οδηγός μας. Το μαύρο και πυκνό φως, το πηγάδι της έλξης, όπου σαν σπιράλ γλιστρά η ζωή μας και την πιπιλίζει συνέχεια μέχρι που ζαλίζεται. Η σάρκα του βοδιού μπροστά μου, ήταν η ίδια με του βοδιού που μηρύκαζε το λιβάδι, μόνο που τώρα την είχε εγκαταλείψει το αίμα, αυτός ο ποταμός που φέρνει και μεταφέρει τη ζωή∙ εδώ μένουν μόνο λίγες σταγόνες, σαν χάντρες πάνω στο λευκό χαρτί. Κι ο χασάπης που μου μίλαγε όλη μέρα για σεξ ήταν κι αυτός φτιαγμένος από την ίδια σάρκα, μόνο που αυτή ήταν ζεστή κι αναλόγως αλλού μαλακιά κι αλλού σκληρή∙ ο χασάπης είχε κι αυτός τα καλά και τα δεύτερα κομμάτια του, απαιτητικά, άπληστα να αναλώσουν τη ζωή τους και να μετατραπούν σε κρέας. Το ίδιο ένιωθα και με τη δική μου σάρκα, που την ένιωθα να φουντώνει με τα λόγια του χασάπη.

Στο βάθος πίσω από τον πάγκο υπήρχε ένα άνοιγμα όπου τοποθετούσαν τη συλλογή από μαχαίρια για όλες τις δουλειές. Πριν να χώσει το μαχαίρι στο κρέας, ο χασάπης το ακόνιζε πηγαινοφέρνοντάς το πάνω στο ακόνι από τη μια άκρη μέχρι την άλλη κατά μήκος της χάλκινης επιφάνειας. Η μυτερή λάμα μ’ έκανε ν’ ανατριχιάζω μέχρι τις ρίζες των δοντιών.

Πίσω από τη βιτρίνα ήταν κρεμασμένοι οι ροζ λαγοί, τεμαχισμένοι, με το στήθος ανοιχτό ώστε να φαίνεται το χοντρό συκώτι τους. Έμοιαζαν με σταυρωμένους επιδειξίες μάρτυρες που είχαν προσφέρει θυσία σε γαστριμαργικές επιθυμίες. Τα κοτόπουλα τα είχαν κρεμάσει από το λαιμό, αυτόν το λεπτό και κίτρινο λαιμό, απ’ όπου είχαν περάσει το μικρό τσιγκέλι, για να κρατά γυρισμένο προς τον ουρανό το μικρό τους κεφάλι. Το χοντρό σώμα των πουλερικών με το κιτρινωπό δέρμα, έπεφτε προς τα κάτω – με μόνο στολίδι το πίσω μέρος της ράχης, που ήταν τοποθετημένο πάνω από την τρύπα του πισινού τους σαν μια ψεύτικη μύτη στο πρόσωπο ενός κλόουν. (…) και τ’ αμελέτητα του τράγου, φερμένα ειδικά από τα σφαγεία πάντοτε με τη μεγαλύτερη δυνατή διακριτικότητα για έναν κάποιο κοντόχοντρο κύριο που τα απολάμβανε.

.

.

Αυτή η τακτική και ασυνήθιστη παραγγελία προκαλούσε τόσο στο αφεντικό, όσο και στο χασάπη μονάχα τη σιωπή – παρόλο που και οι δυο τους θεωρούσαν το καθετί σαν ένα καλό πρόσχημα για πονηρά λογοπαίγνια στα παρασκήνια.

Στην πραγματικότητα –το ήξερα– οι δυο άντρες πίστευαν ότι ο πελάτης μ’ αυτή την εβδομαδιαία κατανάλωση των αρχιδιών του τράγου, αποκτούσε και διατηρούσε μια ιδιαίτερη ερωτική δύναμη. Παρ’ όλες τις υποτιθέμενες αρετές αυτής της τελετουργίας, οι ίδιοι δεν είχαν μπει ποτέ στον κόπο να τη δοκιμάσουν. Αυτό το τμήμα της αρσενικής ανατομίας, που συχνά ήταν το αντικείμενο για σχόλια και αστειάκια, επέβαλλε, ωστόσο, το σεβασμό : κι ήταν αυτονόητο ότι δεν μπορούσε κανείς να ξεπεράσει κάποια όρια χωρίς να πέσει στην ιεροσυλία.  Αυτά τα τραγίσια αρχίδια ερέθιζαν και τη δική μου φαντασία. Ποτέ δεν είχα καταφέρει να τα δω – ούτε ποτέ τόλμησα να το ζητήσω. Αλλά ονειρευόμουν βλέποντας το ροζέ παχουλό πακέτο και τον κύριο που τα έπαιρνε σιωπηλός κι έφευγε, αφού πρώτα πέρναγε από το ταμείο μου σαν όλο τον κόσμο (τα αμελέτητα πουλιόνταν σε μία εξευτελιστική τιμή). Ποια θα μπορούσε να ήταν η γεύση αυτού του σαρκικού λειψάνου; Πώς να τα μαγείρευε; Kαι, κυρίως, ποια να ήταν η αποτελεσματικότητά του;  Eίχα την τάση να του αναγνωρίσω κι εγώ κάποιες ξεχωριστές ιδιότητες και δεν σταματούσα να τις φαντάζομαι.

.

.

.

Αλίνα Ρέγες, Ο χασάπης, σελ. 10-13, αποσπασματικά, μτφρ.: Γιάννης Εμίρης,

Εκδόσεις Εξάντας, 1990.

Artwork: Mark Ryden

http://www.markryden.com/

.

.